Kısa cevap: Alerji, bağışıklık sisteminin çoğu kişi için zararsız olan bir maddeyi tehdit olarak algılayıp tepki vermesidir. Burun akıntısı, hapşırma, kaşıntı, kurdeşen, döküntü, şişme, öksürük veya hırıltı gibi belirtiler görülebilir. Alerji bulaşıcı değildir. Belirtiler enfeksiyon, gıda intoleransı veya başka bir sağlık durumuyla da ilişkili olabileceğinden tanı; kişinin öyküsü, muayenesi ve gerektiğinde alerji testleri birlikte değerlendirilerek konur.
Alerji nedir?
Alerji, bağışıklık sisteminin polen, ev tozu akarları, küf, hayvan tüyü veya kepeği, bazı gıdalar, böcek sokmaları ya da ilaçlar gibi maddelere aşırı yanıt vermesiyle ortaya çıkabilir. Alerjen olarak adlandırılan bu maddeler çoğu kişide sorun oluşturmaz; duyarlı kişilerde ise bağışıklık yanıtı farklı belirtilere yol açabilir. Genetik özellikler ve çevresel etkenler alerji gelişiminde rol oynayabilir.
Alerjik yanıtın türü ve şiddeti kişiden kişiye değişebilir. Aynı kişi birden fazla alerjene duyarlı olabilir. Bu nedenle internetteki bir belirti listesi, kişinin hangi maddeye alerjisi olduğunu veya belirtilerin nedenini tek başına göstermez.
Alerji belirtileri nelerdir?
Alerji belirtileri, etkilenen organa ve yanıtın şiddetine göre değişebilir. Sık görülen örnekler şunlardır:
- Burun akıntısı veya tıkanıklığı, art arda hapşırma ve burun kaşıntısı,
- Gözlerde kaşıntı, kızarıklık ve sulanma,
- Ciltte kaşıntı, kurdeşen veya döküntü,
- Dudak, göz çevresi, yüz ya da başka bölgelerde şişme,
- Öksürük, göğüste sıkışma, nefes darlığı veya hırıltı,
- Bazı gıdalarla ilişkili bulantı, kusma, karın ağrısı veya ishal.
Bu belirtiler alerjiye özgü değildir; soğuk algınlığı, başka enfeksiyonlar, irritan maruziyeti ve sindirim sistemiyle ilgili durumlarda da görülebilir. Belirtilerin ne zaman başladığını, hangi madde veya ortamla ilişkili olduğunu ve ne kadar sürdüğünü not etmek sağlık profesyonelinin değerlendirmesine yardımcı olabilir.
Alerji bulaşıcı mı?
Hayır. Alerji, kişiden kişiye geçen bir enfeksiyon değil, kişinin bağışıklık sisteminin belirli bir maddeye verdiği yanıttır. Alerjisi olan bir kişide burun akıntısı veya öksürük görülmesi, bu belirtilerin mutlaka bulaşıcı olduğu anlamına gelmez. Buna karşılık ateş, boğaz ağrısı veya benzer yakınmalar bir enfeksiyonla da ilişkili olabilir; ayrım yalnızca belirtiye bakılarak yapılamaz.
Alerji ile gıda intoleransı arasındaki fark nedir?
Gıda alerjisi, bağışıklık sisteminin bir gıdanın içindeki bileşene verdiği yanıttır ve bazı kişilerde ciddi alerjik reaksiyona yol açabilir. Gıda intoleransı ise genellikle bir gıdanın veya bileşenin sindirilmesiyle ilgili güçlük gibi bağışıklık sistemi dışındaki mekanizmalarla ilişkilidir. Şişkinlik, karın ağrısı veya ishal gibi yakınmalar her iki başlıkla karıştırılabildiği için yalnızca belirtiye bakarak kesin ayrım yapmak doğru değildir.
İntolerans şüphesinde kişinin veya çocuğun beslenmesinden çok sayıda gıdayı kendi kararıyla çıkarmak gereksiz kısıtlamalara ve beslenme yetersizliklerine yol açabilir. Tekrarlayan yakınmalar varsa uygun değerlendirme için sağlık profesyoneline başvurun. Gıda intolerans testleri ve sınırları hakkında ayrıca bilgi alabilirsiniz.
Alerji nasıl anlaşılır ve tanı süreci nasıldır?
Alerji değerlendirmesi öncelikle belirtilerin niteliği, başlama zamanı, olası tetikleyiciyle ilişki, önceki reaksiyonlar, kullanılan ilaçlar ve kişinin sağlık öyküsü üzerinden yapılır. Sağlık profesyoneli gerekli görürse cilt testi veya kan testi isteyebilir. Hangi testin uygun olduğu, test edilecek alerjenler ve sonuçların nasıl yorumlanacağı klinik soruya göre belirlenmelidir.
Tek bir kan testi bütün alerjileri göstermez. Test seçimi ve sonuç yorumu, öykü ile muayeneden bağımsız yapılırsa yanıltıcı olabilir. Bu nedenle “alerjim var mı?” sorusunun yanıtı yalnızca bir laboratuvar değerine bakılarak verilmemelidir.
Alerji kan testi ve IgE testi neyi ölçer?
Alerji kan testlerinde bağışıklık sisteminin alerjenlerle ilişkili antikorlarından biri olan immünoglobulin E (IgE) değerlendirilebilir. Total IgE testi kandaki toplam IgE miktarı hakkında bilgi verir; hangi maddeye karşı yanıt olduğunu tek başına göstermez. Spesifik IgE testi ise seçilen bir alerjene karşı ölçülebilir IgE yanıtını araştırır. Birden fazla alerjen değerlendirilecekse ayrı ölçümler veya kullanılan panele göre çoklu bir yaklaşım planlanabilir.
Total IgE’nin yüksek olması bir tür alerji olasılığını düşündürebilir ancak alerjenin hangisi olduğunu veya reaksiyonun ne kadar ciddi olacağını tek başına göstermez. Spesifik IgE yüksekliği de test edilen alerjene karşı duyarlanma ile uyumlu olabilir; ölçülen miktar reaksiyon şiddetini kesin olarak öngörmez. Bazı sonuçlar yalancı pozitif veya yalancı negatif olabilir. Rapor, belirtiler ve klinik değerlendirmeyle birlikte ele alınmalıdır.
Kan örneği alma işlemi genellikle kısa sürer. MedlinePlus, alerji kan testi için özel bir hazırlık gerekmeyebileceğini; ancak kullanılan bazı ilaçların sonucu etkileyebileceğini belirtir. Kullandığınız ilaç ve takviyeleri numune öncesinde bildirin; reçeteli ilaçları sağlık profesyoneliniz söylemeden bırakmayın.
Alerji testi aç karnına mı yapılır?
Alerji kan testi için genel olarak özel bir açlık hazırlığı gerekmeyebilir; ancak aynı başvuruda istenen başka testler varsa onların hazırlık koşulları farklı olabilir. Talatpaşa’da yapılacak testin adı, panel kapsamı, numune koşulları ve güncel hazırlık bilgisini işlemden önce iletişim ekibimizden teyit edin. Laboratuvarın size ilettiği güncel talimatı esas alın.
Alerji atağı veya anafilaksi belirtilerinde ne yapılmalı?
Alerji belirtileri bazen hızla ağırlaşabilir. Dudak, ağız, dil veya boğazda ani şişme; nefes almakta zorlanma, boğazda daralma veya belirgin hırıltı; bayılma, şiddetli baş dönmesi, bilinçte değişiklik ya da kişinin normal yanıt vermemesi ciddi alerjik reaksiyon belirtisi olabilir. Bu durumda beklemeyin ve Türkiye’de acil sağlık hizmetini arayın. Kişisel acil durum planınız veya size önceden verilmiş bir tedavi talimatınız varsa bunu sağlık ekibinin yönlendirmesiyle uygulayın.
Bu uyarılar acil değerlendirme gerektiren belirtileri tanımaya yardımcı olmak içindir; internet üzerinden tanı koymaz. Hafif görünen bir belirti daha önce ciddi reaksiyon öyküsü olan kişilerde farklı önem taşıyabilir.
İzmir’de alerji testi ve laboratuvar bilgisi
Talatpaşa Laboratuvarlar Grubu’nda alerji testleri, spesifik IgE ve moleküler alerji/ALEX2 seçeneklerinin güncel kapsamı kullanılan test ve laboratuvar protokolüne göre değişebilir. Moleküler alerji testi hizmeti, ALEX2 rehberi ve spesifik IgE testi rehberini inceleyin. Numune kabulü, hazırlık, sonuç süresi ve uygun şube için İzmir şubelerimizi veya iletişim kanallarımızı kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Alerji belirtileri nelerdir?
Burun ve göz yakınmaları, hapşırma, kaşıntı, kurdeşen, döküntü, şişme, öksürük, hırıltı ve bazı durumlarda sindirim sistemi belirtileri görülebilir. Bu belirtiler başka durumlarda da ortaya çıkabileceği için değerlendirme gerekir.
Kan testinde alerji çıkar mı?
Total veya spesifik IgE testleri alerji değerlendirmesine yardımcı olabilir. Sonuç; test edilen alerjen, belirtiler, öykü ve muayeneyle birlikte yorumlanmalıdır; tek başına kesin tanı koydurmaz.
Spesifik IgE yüksekliği ne anlama gelir?
Test edilen alerjene karşı duyarlanma olasılığını gösterebilir. Ölçülen değer tek başına kişinin her karşılaşmada reaksiyon göstereceğini veya reaksiyonun şiddetini belirlemez.
Alerji testi sonucu ne kadar sürede çıkar?
Sonuç süresi testin adına, panel kapsamına, yönteme ve numune kabul koşullarına göre değişebilir. Güncel süreyi numune öncesinde laboratuvar ekibinden teyit edin.
Kaynaklar
Bu rehber genel bilgilendirme amacı taşır. Alerji, intolerans veya ciddi alerjik reaksiyon şüphesinde tanı ve tedavi kararları sağlık profesyonelinin değerlendirmesiyle verilmelidir. Test sonucu tek başına kişisel tanı veya tedavi önerisi yerine geçmez.